Wat – วัด

06 październik 2015.

213
com_content.article
(2 razy zagłosowano, średnia ocena 4.50 na 5)
Wat – วัด4.50 out of 50 based on 2 voters.


"Wat" to słowo używane w takim samym znaczeniu zarówno w Tajlandii, jak i w Kambodży i Laosie. Co dokładnie oznacza? Pojęcie „wat” wywodzi się od słowa "āvāsa" (pali) – miejsce pobytu, miejsce zamieszkania i "avasatha" (sanskryt) – wieś, szkoła, dom. Wat jest zatem otoczonym murem kompleksem świątynnym, pełniącym także wiele innych funkcji, charakterystycznym dla architektury Azji Południowo-Wschodniej.

Bangkok | Każdy Wat składa się z dwóch różnych części: Phutthawat i  Sanghawat
Bangkok | Każdy wat składa się z dwóch różnych części: Phutthawat i Sanghawat (by shinrya )

Tłumaczenie „wat”, jako „klasztor buddyjski” jest problematyczne z trzech względów:

  1. Wat służy w równym stopniu należącym do zakonu, jak i świeckim.
  2. Istnieją przykłady watów pozbawionych terenów klasztornych.
  3. Także hinduistyczne i chrześcijańskie obiekty nazywane bywają „watami”, przynajmniej w mowie potocznej.

Być może właściwym określeniem byłoby „centrum gminne”, jako że wat służy także jako miejsce zgromadzeń i szkoła dla ubogich dzieci. W języku polskim przyjęło się określenie „zespół świątynny” albo „świątynia”.

Funkcje watu

Praktycznie w każdej tajlandzkiej, kambodżańskiej i laotańskiej wsi funkcjonuje wat – ośrodek życia buddyjskiego. Większe miasta posiadają liczne waty, np. w Bangkoku jest ich ponad 400, a w całej Tajlandii 30678 (wg stanu na 1998 r.).

Wat jest finansowo utrzymywany przez lokalną ludność zarówno bogatych mecenasów, jak i biedniejszych członków gminy, ponieważ ofiary są tradycyjną formą zdobywania religijnych zasług.

Tajlandzkie waty, których nazwy zaczynają się od Rat-, Racha- albo Macha-, często poprzedzone sylabą Phra, zostały ufundowane przez członków rodziny królewskiej albo chronią cieszące się najwyższym szacunkiem obiekty kultu.

W wiejskiej Tajlandii wat jest jednocześnie centrum religijnym i szkołą podstawową, kliniką i sauną, miejscem spotkań i ośrodkiem gminnym, domem starców i miejscem krótkiego pobytu dla gości, jak również stałym dla zasiedziałych Bhikkkhuni (mnichów) i Mae Chi (biało odzianych buddyjskich kobiet, które zachowują 8 albo nawet 10 ślubów zakonnych i wykonują w watach prace pomocnicze oraz różne niższe służby).

Bangkok | W języku polskim słowo
Bangkok | W języku polskim słowo "wat" tłumaczy się jako „zespół świątynny” albo „świątynię” (by inner-eye-photo )

Architektura sakralna w Tajlandii

Często założenia i style różnych budowli typu wat wykazują duże różnice, ale wszystkie opierają się na wspólnych zasadach. Każdy wat składa się z dwóch różnych części: Phutthawat i Sanghawat.

  • Phutthawat jest obszarem poświęconym Buddzie, który składa się z różnych budowli otoczonych murami (Kampheng Kaeo): chedi, prang, bot (albo ubosot), viharn, hor trai, sala, sala kan prian, hor rak hang, phra rabieng oraz budynki pomocnicze, jak np. krematorium albo szkoła.
  • Sanghawat jest obszarem mieszkalnym mnichów. Także on jest oddzielony murami od świata. Znajdują się w nim zwykle następujące obiekty: kuti (mnisi mniejszkają w oddzielnych domach, największy jest przeznaczony dla przeora), hor rakhang (dzwonnica) i sala kan prian (otwarty pawilon).

Bangkok | Na tajlandzkiej wsi wat pełni często wiele funkcji: centrum religijnego, szkoły podstawowej, kliniki, miejsca spotkań, a nawet kwatery noclegowej
Bangkok | Na tajlandzkiej wsi wat pełni często wiele funkcji: centrum religijnego, szkoły podstawowej, kliniki, miejsca spotkań, a nawet kwatery noclegowej (by cokedragon )

Klasyfikacja buddyjskich zespołów świątynnych w Tajlandii

Buddyjskie waty w Tajlandii dzieli się na:

Świątynie Królewskie – jest ich w Tajlandii zaledwie ok. 100. Ich pełną nazwę poprzedzają zwykle sylaby: Ratcha Wora Maha Viharn, Ratcha Wora Viharn, Wora Macha Viharn albo też Wora Viharn. Podzielone są one na trzy klasy:

  • Świątynie Królewskie Pierwszej Klasy

          -    odnowione przez króla,
          -    wzniesione przez króla od nowa,
          -    posiadające chedi z buddyjskimi relikwiami
          -    stare świątynie, ok. 50-100 lat,
          -    inne stare świątynnie pod opieką państwa albo organizacji buddyjskiej.

  • Świątynie Królewskie Drugiej Klasy

          -    zbudowane przez dzieci króla,
          -    zbudowane przez arystokratów (Khun Naang), a którym nadany został królewski tytuł.

  •  Świątynie Królewskie Trzeciej Klasy

          -    zbudowane przez dalszych krewnych króla, albo przez dalszych arystokratów.

Świątynie świeckie (Wat Raad), zbudowane albo ufundowane przez „zwykłych” wiernych. Dzisiaj rezyduje w nich najczęściej do 12 mnichów.

Samnak Song – wszystkie pozostałe ośrodki buddyjskie, które nie posiadają oficjalnej rejestracji we wspólnocie Sangha. Stąd Samnak Song nie posiada botu (ubosotu), czyli świętego miejsca w wacie – budynku oznaczonego świętymi kamieniami granicznymi (Bai Sema).

Bangkok | Niemal w każdej tajlandzkiej wsi, wat funkcjonuje jako ośrodek życia buddyjskiego
Bangkok | Niemal w każdej tajlandzkiej wsi funkcjonuje wat jako ośrodek życia buddyjskiego (by ficken )

Wspieranie świątyń

Życzeniem każdego tajlandzkiego buddysty zarówno króla, jak i prostego człowieka, jest zbudować świątynię i wspierać ją według własnych możliwości, samemu albo we wspólnocie współwyznawców.

Królowie Ayutthaya wspierali publiczne świątynie (Wat Luang) z osobistych dóbr. Zamożni arystokraci fundowali z kolei klasztory (Wat Raad), aby sobie i całej rodzinie dodać prestiżu. Wspólnota wiernych wspiera jeszcze dzisiaj te świątynie składając mnichom codzienne ofiary w postaci ryżu i innych niezbędnych produktów lub udzielając wsparcia przy remoncie budynków.

Kiedy Bangkok został w 1782 roku ogłoszony nową stolicą Syjamu, zwyczaj fundowania świątyń był kontynuowany. Król Rama I miał do swojej dyspozycji ogromne rezerwy siły roboczej – stwierdzono, że podczas jego panowania przy rozbudowie Wat Pho zatrudnionych było około 20 000 robotników.

Bangkok | W Bangkoku jest ponad 400 watów
Bangkok | W Bangkoku funkcjonuje ponad 400 watów (by bigberto )

Niezależnie od królewskiego mecenatu, utrzymanie królewskich świątyń ciążyło tradycyjnie na szlachcie i ambitnych członkach kręgów niearystokratycznych. W przeszłości nawet niewolnicy składali czasem ofiary, utrzymując w porządku budynki i teren klasztorny. Ta praktyka została jednak zaniechana za panowania króla Chulalongkorna (Rama V), który stopniowo znosił w Syjamie niewolnictwo.

Nierzadko jedna zamożna rodzina utrzymywała więcej niż jedną świątynię. Ta faworyzowana leżała najczęściej w pobliżu rodzinnej rezydencji, natomiast drugi, oddalony wat, mógł być był wspierany na przykład z powodu szczególnej osobowości przeora, który obdarzony siłami nadprzyrodzonymi potrafił leczyć choroby.

Poza religijnymi zasługami, zakładanie świątyni wynikało też z innych motywacji:

  • zapewnienie mnichom stałego miejsca do życia i medytacji,
  • stworzenie miejsca do czczenia wizerunków Buddy,
  • stworzenie miejsca, gdzie można uczyć młodzież czytania i pisania – w dawnych czasach klasztory były jedynymi publicznymi placówkami oświatowymi w tajlandzkich wsiach.

Wiele aspektów życia w Tajlandii do dzisiaj posiada swoje źródła w kulcie religijnym, który nierozerwalnie związał się z codziennym życiem Tajów.